امید به غیر از خدا

امام علی علیه‌السلام : مَن أمَّلَ غَيرَ اللّهِ سُبحانَهُ أكذَبَ آمالَهُ؛ امام علی علیه السلام فرمودند :  هر كه به غيرِ خداوند سبحان اميد بندد، اميدهايش را دروغ مى يابد.

منبع :  غرر الحكم، ح۸۹۵۳ .

پرهیز از لجاجت بیجا

امام على عليه السلام: إيّاكَ و مَذْمومَ اللَّجاجِ، فإنَّهُ يُثيرُ الحُروبَ ؛ امام علی علیه السلام فرمودند : از لجاجت بيجا و نكوهيده بپرهيز كه آن جنگها بر مى افروزد .

منبع: غررالحكم حدیث 2674.

شاد کردن مومن

امام رضا علیه السلام فرمودند : در پيشگاه خداوند عزوجل (جَلّ جَلالُه عَظُمَ شَأنُه)، بعد از ايمان، هيچ كارى برتر از شاد كردن مؤمنان نيست.

منبع:  الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا عليه السلام، ص ۳۳۹.

در ارتباط با بیان برترین و بهترین اعمال که در روایات آمده، باید گفت که «افضل الاعمال» همواره به معنای با فضیلت‌تر بودن یک عمل نسبت به تمام اعمال دیگر نیست؛ به عبارتی این فضلیت و برتری، مطلق نیست، بلکه منظور برتری نسبی نسبت به بسیاری از اعمال دیگر است. در روایات متعددی از کارهای مختلفی به عنوان بهترین عمل، یاد شده است؛ مانند: انتظار فرج،[1] صلوات بر محمد و آل محمد ،[2]آب دادن به تشنگان،[3] حُبّ على علیه السلام ،[4] وارد نمودن شادی بر مؤمن،[5] استمرار داشتن در عمل نیک،[6]زیارت قبر امام حسین علیه السلام ،[7] نماز شب،[8] نماز اول وقت،[9] اطعام به دیگران،[10] سخت‌ترین اعمال.[11] جهاد [12] وارد نمودن شادی بر مؤمن [13] شهادت [14] قلم علما [15] و ایمان به خداوند [16] همان‌طور که دیده می‌شود، در این احادیث از اعمال مختلفی به عنوان بهترین عمل یاد شده است. حال چگونه می‌توان این روایات را در قالب یک بحث منطقی با هم جمع کرد؟ در این راستا دو مسئله را باید مورد دقت قرار داد: 1. تفاوت در ملاک: همه این اعمال که در روایات به عنوان «بهترین عمل» آمده است، با ملاک و معیار مختلف، بیان شده است. وقتی روایت می‌گوید؛ بهترین عمل نماز شب است، یک‌سری از ملاک‌ها را مورد نظر داشته، اما وقتی فرمود بهترین عمل، جهاد است، برخی دیگر از معیارها را در نظر گرفته است. به طور مثال؛ وقتی جهاد در راه خدا پیش می‌آید، بهترین عمل، جهاد در راه خدا است. و وقتی ملاکات نماز شب مهیا شود، بهترین عمل نماز شب است. بنابراین، اختلاف در ملاکات، دلیل خوبی برای توجیه علمی این‌ گونه از روایات است. تعدادی از این امور مانند؛ «جهاد»، دارای ملاک و اثر مستقیم اجتماعی‌اند. برخی از آنان صرفاً جنبه شخصی دارند، و برخی مانند «انتظار فرج» از هر دو خصوصیت برخوردار است، اما برخی دیگر مانند «حب علی(ع)» اصولاً از باب اعتقادند نه عمل. در پاره‌ای از روایات نیز مصداق خاصی برای برترین عمل، ذکر نشده و گفته شد: «برترین اعمال، سخت‌ترین آنها است».[17]

2. اختلاف در شرایط: گاهی شرایط موجود در ناحیه مکلّف است که این روایات را توجیه علمی می‌کند. فرق آن با قسمت اول این است که در قسمت اول، ملاک‌ها و معیارهای موجود در ناحیه آن فعل مخصوص(نماز، جهاد و...)، موجب فرق و اختلاف بین این اعمال می‌شود، ولی در قسمت دوم، وجود برخی از شرایط در ناحیه خارج از اصل فعل؛ مانند شرایط ویژه مکلف، شرایط زمانی خاص، و غیره است که موجب توجیه علمی بهتر بودن همه این اعمال با هم می‌شود. مثلاً در مورد انتظار فرج؛ در شرایطى که مسلمانان در سختی‌هاى مبارزات صدر اسلام قرار داشتند و یا آن زمان که شیعیان در شرایط دشوارى فرا می‌گرفتند، مأیوس نشدن و منتظر فرج بودن بالاترین عبادت بود؛ چرا که در صورت یأس همه چیز آنان در معرض زوال قرار می‌گرفت، ولى با انتظار فرج، روحیه امید و مقاومت در آنان زنده مانده و راه براى پیروزى و غلبه بر مشکلات فراهم می‌گشت. دیگر موارد نیز شامل همین قاعده کلی است، مسلماً مسئله‌ای مانند «جهاد» بهترین عمل برای زنان - در حالت‌های غیر اضطراری - نیست. همچنین «نماز شب» برای تازه مسلمانی که هنوز نمازهای واجب را فرا نگرفته، نمی‌تواند بهترین عمل باشد. نتیجه: با توجه به آنچه که بیان شد؛ منظور از این برتری‌ها نسبی است؛ یعنی هریک از این اعمال با توجه به موقعیت و شرایط خود بالاتر از دیگر اعمال است. به عنوان نمونه، اگر پیامبر اسلام(ص) فرمود بالاتر از هر نیکی و خوبی، نیکی دیگری نیز وجود دارد، مگر شهادت در راه خدا که بالاتر از آن نیکی‌ دیگری وجود ندارد، این برتری به شرایط زمانی خاصی بستگی دارد که فقط با جهاد و شهادت در راه خدا می‌توان از دین و اهداف آن پاسداری نمود، اما در شرایطی که جامعه در صلح و آرامش نسبی به سر می‌برد، آن‌جا قلم دانشمندان در ترویج دین از خون شهیدان تأثیرگذارتر خواهد بود؛ لذا در این شرایط، قلم عالمان برتر از خون شهیدان است.

پی نوشت احادیث شاد کردن مومن :

[1]. بحار الانوار، ج 75، ص 208 .

[2]. مستدرک الوسائل ج 5، ص 119.[3 مستدرک الوسائل ج  5، ص 331.

[4]. مستدرک الوسائل ح5، ص 331.

[5]. وسائل الشیعه، ج 14، ص 499.[6]. مستدرک الوسائل ج 1، ص 131. [7]. وسائل الشیعه، ج 14، ص 499. [8]. مستدرک الوسائل ج 6، ص 337. [9]. مستدرک الوسائل ، ج 3، ص 98.

[10]. وسائل الشیعه، ج 24، ص 427. [11]. بحار الانوار، ج 67، ص 191. [12]. وقعة صفین، ص 305.

[13]. کامل الزیارات، ص 146.

[14]. الخصال، ج ‏1، ص 9 .

[15]. من لا یحضره الفقیه، ج ‏4، ص 399.

[16]. الفقه المنسوب للإمام الرضا ص 376.

[17]. بحار الانوار، ج 67، ص 191.

مطالعه بیشتر در : https://www.ziaossalehin.ir/fa/tags/.

حدیث نا امیدی

امیرالمومنین امام علی علیه السلام فرمودند : هر ناامیدی، ناکام است...

منبع: غررالحكم /۶۸۴۲ ‌.

فراونی نعمت خداوند

امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمودند : ‌ ای فرزند آدم! زمانی که می بینی خداوند انواع نعمت ها را به تو می رساند، در حالی که تو معصیت کاری، بترس.

منبع: نهج‌البلاغه، حکمت۲۵.

دانش علم

امیرالمؤمنین عليه السلام:  العُلومُ نُزهَةُ الاُدَباءِ ؛ امام علی علیه السلام فرمودند :  دانش ها، تفريح اهل ادب اند.

منبع: غررالحكم حدیث 993 .

مدارا کردن با اسیر

الإمامُ الصّادقُ عليه‏ السلام:

إطعامُ الأسيرِ حقٌّ على مَن أسَرَهُ و إن كان يُرادُ مِن الغدِ قَتْلُهُ، فإنّه يَنبغي أن يُطعَمَ و يُسْقى (و يُظَلّ) و يُرفَقَ بهِ، كافرا كان أو غَيْرَهُ.

امام جعفر صادق عليه السلام فرمودند: غذا دادن به اسير حقّى است به گردن كسى كه او را به اسارت گرفته است، هر چند بنا باشد فردا كشته شود. بايد به اسير، آب و خوراک و جای مناسب داد و با او مدارا کرد٬ كافر باشد يا غير كافر.

منبع: الکافی؛ ۵/۳۵/۲

عوامل ایجاد کننده گناهان

امام علی علیه السلام: حرص و تکبر و حسادت انگیزه های فرروفتن در گناهند.

منبع: نهج البلاغه (صبحی صالح)؛ ص ۵۴۱ ٬ ح ۳۷۱ 

آزمایش الهی

امام محمد باقر علیه السلام : «إِنَّما یُبْتَلَى الْمُؤْمِنُ فِی الدُّنْیا عَلَى قَدْرِ دِینِهِ ؛ امام محمد باقر علیه السلام فرمودند:  همانا مؤمن به اندازه دینش گرفتار و آزموده می‌شود.

منبع: ‌ کافی ج۲ ص۲۵۳ .

براساس برخی گزارش‌ها، اگر خدای متعال بنده‌ای را دوست داشته باشد، او را مبتلا به مشکلات و گرفتاری‌هایی می‌کند تا بیشتر دست به دعا برداشته و خداوند تضرّع و زارى او را بشنود. به عبارت دیگر، همان‌ گونه که گرفتاری‌ها می‌تواند مجازاتی برای برخی از گناه‌کاران باشد، در عین حال می‌توان آن‌ را نردبان پیشرفت معنوی برخی بندگان صالح خدا نیز ارزیابی کرد. این واقعیت، علاوه بر آن‌ که در آیاتی از قرآن کریم مانند آیه ۱۵۵ سوره بقره مورد تأکید قرار گرفته، روایاتی نیز در این زمینه وجود دارد: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند : «[گاه‏] خداوند عزّ و جلّ به فرشتگان می‌فرماید: "به سوى بنده‌ام بروید و باران بلا و گرفتارى را بر او فرو بریزید". فرشتگان نیز نزد وى می‌روند و او را دچار بلاهای مختلف می‌کنند؛ اما او باز هم خدا را سپاس می‌گوید. پس فرشتگان باز می‌گردند و می‌گویند: پروردگارا!‌ چنان‌که فرمودى، او را دچار گرفتاری‌های گوناگون کردیم. خداوند می‌فرماید: برگردید [و ادامه دهید]؛ زیرا من دوست دارم صداى [سپاس و تضرّع و زاری‏] او را بشنوم».[1]

امام صادق علیه السلام فرمودند : «خداوند هرگاه بنده‌اى را دوست بدارد، فرشته‌اى به سوى او فرستاده و به او می‌گوید: بیمارش کن و گرفتاری‌هایش را بیشتر کن. پس هر گاه از بیمارى بهبود یابد، او را به مشکلی سخت‌تر از آن گرفتار کن و بیمارى را بر او سخت گردان تا مرا یاد کند؛ زیرا که من خوش دارم دعایش را بشنوم».[2]

درباره مضمون و پیام‌های این دسته از احادیث، باید گفت: ابتلائات الهى برای انسان‌ها به منزله یک روش تربیتى است؛ چرا که بلا و ابتلا برجسته‌ترین ویژگى زندگى دنیا است که بستر مناسبى براى پیراستگى از رذایل و آراستگى به فضایل را پدید آورده است. از این منظر، زندگى مادى عرصه‌اى براى تزکیه اخلاقى و تعالى معنوى معنا‌دار شده و تمام رنج‌ها و بلاهاى آن ارزش‌مند، رشد دهنده و نجات‌ بخش می‌شود؛ لذا اصل روش ابتلا، ضرورت عبودیت و لزوم شکوفایى استعدادهای الهى در انسان حتماً وجود دارد. اما خداوند حکیم براى ابتلا و آزمودن انسان‌ها معیارهایى دارد و با ملاحظه شرایط هر کس، او را مبتلا می‌سازد و می‌آزماید؛ از این‌ رو بلا و افزایش گرفتاری‌ها ویژه بندگانی است که ارتباط مستحکمی با خدا برقرار نموده و ظرفیت حفظ ایمان و مقاومت در برابر بلاها را داشته باشند. و شاید افراد با ایمانی که ظرفیت اندکی داشته و به مجرد روآوردن برخی دشواری‌ها از خدا رو برگردانده و ارتباطشان کمتر می‌شود، دچار این گرفتاری‌ها نشوند، چنان‌ که بر طبق احادیث دیگر، خداوند مؤمنان را به حسب درجه ایمانشان می‌آزماید و به ابتلائات دچار می‌سازد. در این مورد امام باقر علیه السلام می‌فرماید: «إِنَّما یُبْتَلَى الْمُؤْمِنُ فِی الدُّنْیا عَلَى قَدْرِ دِینِهِ»؛[3]

همانا مؤمن به اندازه دینش گرفتار و آزموده می‌شود». بر همین اساس معلوم می‌شود که چرا انبیا بیش از همه مبتلا می‌شوند و پس از آنها جانشینان و پیروانشان و سپس به ترتیب کسانى که نزد خدا مقامى ارجمندتر دارند.[4]  

پی نوشت احادیث آزمایش الهی:

[1].المعجم الکبیر، ج 8، ص 166 [3].المؤمن، ص 26.

[4]. کافی، ج ‏2، ص 253.

[5]. کافی ، ص 252.

مطالعه بیشتر در : https://www.ziaossalehin.ir/fa/tags/

انگشتر عقیق

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و سلم: تخَتَّموا بِالعَقيقِ؛ فَإِنَّهُ مُبارَك ؛ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند :  انگشتر عقيق به دست كنيد، كه داراى بركت است.

منبع: الكافی، ج ۶، ص ۴۷۰.